Article

The first observation of Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm. on Malus domestica Borkh. in the Białowieża Forest
Pierwsze stanowisko granicznika płucnika Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm. na jabłoni domowej Malus domestica Borkh. w Puszczy Białowieskiej
TOMASZ GINSZT, AGNIESZKA LASKOWSKA-GINSZT, MAREK WOŁKOWYCKI
Sylwan 166 (5):297-308, 2022
DOI: https://doi.org/10.26202/sylwan.2022025
Available online: 2022-08-30
Open Access (CC-BY)
home apple tree • lichens • lungwort lichen • phorophyte • Polana Berezowo

Abstract
North−eastern Poland is an area of high natural values, including a well−preserved, varied and rich biota of lichens. It is a kind of refuge for many lichen species. Lichens are much more frequent and more abundant here than in other regions of the country. The Białowieża Forest is distinguished by the presence of the best−preserved natural habitats in the Polish lowlands. The lichen biota of the Białowieża Forest has been studied by many lichenologists. The data were provided by numerous studies dating back to the 19th century. Lichens belong are of significant importance for the natural environment; moreover, they are most sensitive to contemporary anthropogenic changes in natural environments. Many species occurring in Poland are threatened with extinction. One of the flagship lichen species in Poland is the lungwort lichen Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm. It is a characteristic representative of the lichen biota of the whole country and an icon for protection of these organisms. The thalli are easily visible and their identification is unquestionable. The lungwort lichen is one of the most impressive lichens in Poland. It is mainly found in old, undisturbed forests where it is often accompanied by other rare lichen species with similar ecological requirements. The lungwort lichen is an umbrella species, protecting other valuable and rare species. It grows mainly on the bark of deciduous trees, but it has been recorded on exception from the bark of conifers (spruce, fir, pine). A new location of L. pulmonaria was found on Malus domestica Borkh. in 2021. The home apple tree bearing the lungwort lichen is located in the Podcerkwa nature reserve in Polana Berezowo. The tree grows in an open space, a former hunting ground, now a mid−forest meadow mowed as part of a nature reserve protection plan or species protection program. The lichen thallus is located on the north−eastern side of the tree (N−E). The largest thallus is about 17 cm wide, at a height of about 2 m. The tree also has a few smaller thalli, 2 to 10 cm in size, located up to a height of about 3.5 m. Thanks to the discovery of a new site in the Białowieża Forest District, the home apple tree M. domestica Borkh. should also be added to the phorophytes of the lungwort lichen. Until now, in the Polish literature, the lichen has not been recorded from this tree species.

Literature
Błoński, F., 1888. Spis roślin skrytopłciowych zebranych w 1887 r. w Puszczy Białowieskiej. [List of cryptogamous plants collected in 1887 in the Białowieża Forest] [in Polish]. Pamiętnik Fizjograficzny, 8: 75-119.
Brunialti, G., Frati, L., Ravera, S., 2015. Structural variables drive the distribution of the sensitive lichen Lobaria pulmonaria in Mediterranean old-growth forests. Ecological Indicators, 53: 37-42. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2015.01.023.
Carlsson, R., Nilsson, K., 2009. Status of the red-listed lichen Lobaria pulmonaria on the Ĺland Islands, SW Finland. Annales Botanici Fennici, 46: 549-554.
Cieśliński, S., 2003. Atlas rozmieszczenia porostów (Lichenes) w Polsce północno-wschodniej. [Atlas of the distribution of lichenes in north-eastern Poland] [in Polish]. Phytocoenosis, 15 (N.S.), Supplementum Cartographiae Geobotanicae: 151-426.
Cieśliński, S., 2010. Wykaz gatunków porostów (grzybów zlichenizowanych) Puszczy Białowieskiej (NE Polska). [List of lichen species (lichen fungi) of the Białowieża Forest (NE Poland)] [in Polish]. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody, 29 (2): 3-39.
Cieśliński, S., Czyżewska, K., 1997. Lichenes. In: J.B. Faliński, W. Mułenko, eds. Cryptogamous plants in the forest communities of Białowieża National Park.Ecological Atlas (Project CRYPTO 4). Phytocoenosis, 9 (N.S.), Supplementum Cartographiae Geobotanicae, 7: 123-163.
Cieśliński, S., Czyżewska, K., 2003. Porosty Puszczy Białowieskiej na tle innych kompleksów leśnych w północno--wschodniej Polsce. [Lichens of the Białowieża Forest in comparison to other forest complexes in north-eastern Poland] [in Polish]. Kosmos, 4: 443-462.
Cieśliński, S., Czyżewska, K., Fabiszewski, J., 1986. Czerwona lista porostów zagrożonych w Polsce. [Red list of endangered lichens in Poland]. In: K. Zarzycki, W. Wojewoda, eds. Lista roślin wymierających i zagrożonych w Polsce [in Polish]. Warszawa: PWN, pp. 83-107.
Cieśliński, S., Czyżewska, K., Fabiszewski, J., 1992. Czerwona lista porostów zagrożonych w Polsce. [Red list of endangered lichens in Poland]. In: K. Zarzycki, W. Wojewoda, Z. Heinrich, eds. Lista roślin wymierających i zagro-żonych w Polsce. [in Polish]. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, pp. 57-74.
Cieśliński, S., Czyżewska, K., Fabiszewski, J., 2003. Czerwona lista porostów zagrożonych w Polsce. [Red list of endangered lichens in Poland.]. In: K. Zarzycki, W. Wojewoda, eds. Lista roślin wymierających i zagrożonych w Polsce. [in Polish]. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, pp. 57-74.
Cieśliński, S., Czyżewska, K., Fabiszewski, J., 2006. Red list of the lichens in Poland. In: Z. Mirek, K. Zarzycki, W. Wojewoda, Z. Szeląg, eds. Red List of Plants and Fungi in Poland. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, pp. 71-90.
Cieśliński, S., Czyżewska, K., Faliński, J.B., Klama, H., Mułenko, W., Żarnowiec, J., 1996. Relicts of the primeval (virgin) forest. Relict phenomena. In: J.B. Faliński, W. Mułenko, eds. Cryptogamous plants in the forest communities of Białowieża National Park (Project CRYPTO 3) Phytocoenosis, 8 (N.S.) Archivum Geobotanicum, 6: 197-216.
Cieśliński, S., Tobolewski, Z., 1988. Porosty (Lichenes) Puszczy Białowieskiej i jej zachodniego przedpola. [Lichenes of the Białowieża Forest and its western foreground, in Polish]. Phytocoenosis 1 /N.S./, Supplementum Cartographiae Geobotanicae, 1: 1-216.
Czyżewska, K., Cieśliński, S., 2003. Czerwona lista porostów zagrożonych w Puszczy Białowieskiej [Red list of endangered lichens in the Białowieża Forest] [in Polish]. Monographiae Botanicae, 91: 107-119.
Czyżewska, K., Kukwa, M., 2009. Lichenicolous fungi of Poland. A catalogue and key to species. In: Z. Mirek, ed. Biodiversity of Poland, vol. 11. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, pp. 1-133.
DGLP, 2016. O ochronie granicznika płucnika. [On the protection of the lungwort lichen.] [in Polish] Warszawa: Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych. Available from https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/O-ochronie-granicznika-plucnika [accessed: 30.06.2022].
Faliński, J.B., 1986. Vegetation dynamics in temperate lowland primeval forests. Ecological studies in Białowieża Forest. Geobotany, 8: 1-537.
Fałtynowicz, W., 2003. The lichens, lichenicolous and allied fungi of Poland – an annotated checklist. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 435 pp.
Fałtynowicz, W., 2011. Ochrona granicznika płucnika Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm. [Protection of the lungwort lichen Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm.] [in Polish]. A guide for employees of National Parks. Available from https://www.wigry.org.pl/inf_i_rozw/budowa_por/por3_5.htm [accessed: 30.06.2022].
Fałtynowicz, W., 2012. Porosty w lasach. Przewodnik terenowy dla leśników i taksatorów. [Lichens in forests. Field guide for foresters and valuers] [in Polish]. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 214 pp.
Fałtynowicz, W., 2021. Jaka ma być ochrona gatunkowa? Część I. Ochrona gatunkowa porostów, czyli co tak naprawdę chronimy? [What the species protection should be? Part I. Species protection of lichens, or what are we really protecting?] [in Polish]. Wiadomości Botaniczne, 65: 1-41. DOI: http://doi.org/10.5586/wb.653.
Fałtynowicz, W., Kossowska, M., 2016. The lichens of Poland. A fourth checklist. Acta Botanica Silesiaca, Monographiae, 8: 1-122.
Guzow-Krzemińska, B., Czarnota, P., Łubek, A., Kukwa, M., 2016. Micarea soralifera sp. nov., a new sorediate species in the M. prasina group. Lichenologist, 48 (3): 161-169. DOI: http://doi.org/10.1017/S0024282916000050.
Holeksa, J., 1998. Rozpad drzewostanu i odnowienie świerka a struktura i dynamika karpackiego boru górnoreglo-wego. [Breakdown of tree stand and spruce regeneration versus structure and dynamics of a Carpathian subalpine spruce forest.] [in Polish] Monographiae Botanicae, 82: 209 pp.
Jüriado, I., Liira, J. 2010. Threatened forest lichen Lobaria pulmonaria – its past, present and future in Estonia. Forestry Studies / Metsanduslikud Uurimused, 53: 15-24. DOI: https://doi.org/10.2478/v10132-011-0086-6.
Karcov, G., 1903. Biełowieżskaja Puszcza 1382-1902 – historia, położenie geograficzne i klimat, fauna, polowania carskie. Sankt Petersburg: Instytut Artystyczny Marksa, 414 pp.
Kościelniak, R., 2008. Znaczenie lasów o charakterze pierwotnym i naturalnym dla zachowania różnorodności gatunkowej porostów w Bieszczadach. [Importance of primeval and natural forests for the preservation of species diversity of lichens in the Bieszczady] [in Polish]. Roczniki Bieszczadzkie, 6: 67-76.
Krawiec, F., 1938. Materiały do flory porostów północno-wschodniej Polski. [Materials for lichen flora of north-eastern Poland] [in Polish]. Reports of the Physiographic Commission of the Polish Academy of Arts and Sciences, 71: 65-82.
Kukwa, M., Łubek, A., Szymczyk, R., Zalewska, A., 2012a. Seven lichen species new to Poland. Mycotaxon, 120: 105-118. DOI: https://doi.org/10.5248/120.105.
Kukwa, M., Pietnoczko, M., Czyżewska, K., 2012b. The lichen family Parmeliaceae in Poland II. The genus Cetrelia. Acta Societatis Botanicorum Poloniae, 81 (1): 43-52. DOI: https://doi.org/10.5586/asbp.2012.007.
Lecewicz, W., 1954. Porosty Białowieży. [Lichens of Białowieża] [in Polish]. Fragmenta Floristica et Geobotanica, 1 (2): 38-47.
Lőhmus, P., Marmor, L., Jüriado, I., Suija, A., Oja, E., Degtjarenko, P., Randlane, T., 2019. Red List of Estonian lichens: revision in 2019. Folia Cryptogamica Estonica, 56: 63-76. DOI: https://doi.org/10.12697/fce.2019.56.07.
Łubek, A., Jaroszewicz, B., 2012. New, rare and noteworthy species of lichens and lichenicolous fungi from Białowieża Forest. Polish Journal of Natural Sciences, 27: 275-287.
Łubek, A., Kukwa, M., 2016. Grzyby naporostowe w zbiorowiskach leśnych Białowieskiego Parku Narodowego. [Algae fungi in the forest communities of the Białowieża National Park]. In: E. Szczuka, G. Szymczak, M. Śmigała, R. Marciniec, eds. Botanika – tradycja i nowoczesność. [Botany – tradition and modernity]. Abstracts of papers and posters of the 57th Congress of the Polish Botanical Society, Lublin 27 June – 3 July 2016 Lublin: Towarzystwo Wydawnictw Naukowych LIBROPOLIS, pp. 205-206.
Matwiejuk, A., Bohdan, A., 2013. Plechy Lobaria pulmonaria z apotecjami w Puszczy Białowieskiej. [Thalli of Lobaria pulmonaria with apotecia in the Białowieża Primeval Forest] [in Polish]. Chrońmy Przyrodę Ojczystą, 69 (6): 522-529.
Matwiejuk, A., Zbyryt, A., 2013. Nowe stanowisko Lobaria pulmonaria (Stictaceae) z apotecjami w Polsce. [A new stand of Lobaria pulmonaria (Stictaceae) with apothecia in Poland] [in Polish]. Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 20 (1): 154-158.
Olczak, H., Krasnodębski, D., Samojlik, T., Jędrzejewska, B., 2018. Osada kultury ceramiki kreskowanej z produkcją żelaza na Polanie Berezowo w Puszczy Białowieskiej. [An iron producing settlement of the stroked pottery culture at the Berezowo Clearing in the Białowieża Forest] [in Polish]. Wiadomości Archeologiczne, 69: 149-175.
Pišút, I., Guttová, A., Lackovičová, A., Lisická, E., 2001. Červený zoznam lišajníkov Slovenska (December 2001). [Red list of lichens of Slovakia (December 2001]. In: D. Baláž, K. Marhold, P. Urban, eds. Červený zoznam rastlín a živočíchov Slovenska. Ochrana Prírody, Suplement, 20: 23-30.
Rozporządzenie, 2014. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatun-kowej grzybów. Dz.U. 2014, poz. 1408.
Rydzak, J., 1957. Wpływ małych miast na florę porostów. Część IV. Lubelszczyzna – Kieleckie – Podlaskie – Puławy – Busko – Siedlce – Białowieża. [The influence of small towns on the lichen flora. Part IV. Lubelszczyzna – Kie-leckie – Podlaskie – Puławy – Busko – Siedlce – Białowieża] [in Polish]. Annales Universitatis Mariae Curie Skłodowska, Sectio C, Biologia, 10 (14): 321-398.
Rydzak, J., 1961. Tree lichens in the forest communities of the Białowieża National Park. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio C, Biologia, 16 (2): 17-47.
Ryś, A., 2005. Granicznik płucnik Lobaria pulmonaria w Lasach Państwowych i jego ochrona. [Lobaria pulmonaria in the State Forests and its protection] [in Polish]. Olsztyn: Studio AVALON, 27 pp.
Ryś, A., 2007. Granicznik płucnik Lobaria pulmonaria i jego ochrona w Lasach Państwowych. [Lobaria pulmonaria in the State Forests and its protection] [in Polish]. Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej, 9 (2-3): 288-302.
Samojlik, T., 2007. Antropogenne przemiany środowiska Puszczy Białowieskiej do końca XVIII wieku. [Anthropogenic changes in the environment of the Białowieża Forest until the end of the 18th century] [in Polish]. Typescript of doctoral dissertation at the Mammal Research Institute of the Polish Academy of Sciences, Białowieża – Kraków, 108 pp.
Samojlik, T., Jędrzejewska, B., 2004. Użytkowanie Puszczy Białowieskiej w czasach Jagiellonów i jego ślady we współczesnym środowisku leśnym. [Utilization of Białowieża Forest in the times of Jagiellonian dynasty and its traces in the contemporary forest environment] [in Polish]. Sylwan, 148 (11): 37-50. DOI: https://doi.org/10.26202/sylwan.2004062.
Scheidegger, C., Frey, B., Walser, J.C., 1998. Reintroduction and augumentation of populations of the endangered Lobaria pulmonaria: methods and concepts. In: S. Kondratyuk, B. Coppins, eds. Lobarion lichens as indicators of the primeval forests of the Eastern Carpathians. Darwin International Workshop, Kostrino, pp.33-52.
Scheidegger, C., Werth, S., 2009. Conservation strategies for lichens: insights from population biology. Fungal Biology Reviews, 23: 55-66. DOI: https://doi.org/10.1016/j.fbr.2009.10.003.
Siebel, H.N., Aptroot, A., Dirkse, G.M., van Dobben, H.F., van Melick, H.M.H., Touw, A., 1992. Rode Lijst van in Nederland verdwenen en bedreigde mossen en korstmossen. Gorteria, 18: pp. 1-20.
Tobolewski, Z., Kupczyk, B., 1976. Porosty (Lichenes). 3. Atlas rozmieszczenia roślin zarodnikowych w Polsce. [3. Atlas of the distribution of spore plants in Poland] [in Polish] series III. Warszawa-Poznań: PWN, 25 pp.
Wind, P., Pihl, S., 2010. The Danish Red List. The National Environmental Research Institute, Aarhus University. 7 pp.
Wolseley, P., James, P., 2000. Factors affecting changes in species of Lobaria in sites across Britain 1986-1998. Forest, Snow and Landscape Research, 75: 319-338.
Wołkowycki, M., 2008. Inwentaryzacja stanowisk granicznika płucnika Lobaria pulmonaria na terenie Nadleśnictwa Hajnówka. [Inventory of the positions of Lobaria pulmonaria in the Hajnówka Forest District] [in Polish]. Manuscript, Sacharewo.