During last 50 years, Norway spruce stands in the Polish mountains have been affected by several outbreaks of bark beetles, mainly Ips typographus with accompanying scolytids. This paper describes the most significant outbreaks, based on data collected continuously by the Forest Research Institute for the annual assessment and forecasting of threats to Polish forests, as well as existing publications on individual cases. Six areas with the most notable outbreaks were selected: two in the Sudety Mountains and Foothills – western and eastern – and four in the Carpathians: Beskidy, Tatry, Gorce, and Radziejowa. According to Manion’s concept, the predisposing, inciting, and contributing factors are specified for each outbreak. The main predisposing factor in all cases was the proportion and age of spruce, further influenced in some cases by long−term industrial stress or root diseases. In some areas the main inciting factor was defoliation caused by foliophagous insects (Zeiraphera griseana, Cephalcia spp.), while in others abiotic factors such as wind or drought were primarily responsible for the initiation and development of the outbreaks. Root rot caused by fungal pathogens was also an important contributing factor (Beskidy). The total volume of Norway spruce trees harvested in mountainous forest districts due to bark beetle infestation between 1976 and 2024 reached 16.1 million m³, with more in the eastern region (Carpathians) – 9.9 million m³ than in the western region (Sudety) – 6.2 million m³. During the largest outbreaks in the western Sudety (1981−1988) and in the western Carpathians (2003−2014), the volume of processed trees infested by bark beetles was 0.9 and 4.3 million m³, respectively, but the consequences of spruce decline differed in each case (the need for forest cover restitution versus conversion to more resistant stands). Stands in protected areas, including national parks, were also affected by the outbreaks, the causes and consequences of which are also presented.

Althoff, J. (1985). Zur Disponierung von immissionsgeschädigten Fichtenbeständen gegenüber dem Buchdruckerbefall. Allgemeine Forstzeitschrift, 13, 277.
Baier, P., Pennerstorfer, J. and Schopf, A. (2007). PHENIPS – A comprehensive phenology model of Ips typographus (L.) (Col., Scolytinae) as a tool for hazard rating of bark beetle infestation. Forest Ecology and Management, 249, 171-186. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2007.05.020.
Baltensweiler, W. and Fischlin, A. (1988). The larch budmoth in the Alps. In: A.A. Berryman, ed. Dynamics of forest insect populations. New York: Plenum Press, 332-353. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-0789-9.
Bałazy, R. (2020). Forest dieback process in the Polish mountains in the past and nowadays – literature review on selected topics. Folia Forestalia Polonica, Series A – Forestry, 62(3), 184-198. https://doi.org/10.2478/ffp-2020-0018.
Bałazy, Z. (2021). Skutki zamierania drzewostanów w Sudetach Zachodnich okiem praktyka. Postępy Techniki w Leśnictwie, 152, 32-40.
Barszcz, J., Małek, J. and Majsterkiewicz, K. (2009). Dynamika zmian zagrożenia rozpadem świerczyn Beskidu Śląskiego i Żywieckiego [The dynamics of changes in the Norway spruce stand break-up threat in the Śląski and Żywiecki Beskids]. Prace Komisji Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych PAU, 11, 93-113.
Battisti, A. (2008). Forests and climate change – lessons from insects. iForest – Biogeosciences and Forestry, 1(1), 1-5. https://doi.org/10.3832/ifor0210-0010001.
BDL (2025). Bank Danych o Lasach [Forest Data Bank]. https://www.bdl.lasy.gov.pl [accessed: 15.12.2025]
Boczoń, A., Kowalska, A., Dudzińska, M. and Wróbel, M. (2016). Drought in Polish forests in 2015. Polish Journal of Environmental Studies, 25(5), 1857-1862. https://doi.org/10.15244/pjoes/62797.
Boratyński, A., Konca, B. and Zientarski, J. (1998). Rozmiary i prognozy zamierania świerczyn górskich w Polsce. In: A. Boratyński, W. Bugała, eds. Biologia świerka pospolitego. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 508-528.
Bruchwald, A., Dmyterko, E., Mionskowski, M. and Wrzesiński, P. (2019). Dynamika procesu zamierania drzew w Sudetach w latach 2002-2018 [Dynamics of tree mortality in the Sudety Mts. in years 2002-2018]. Sylwan, 163(12), 969-979. https://doi.org/10.26202/sylwan.2019116.
Bytnerowicz, A., Godzik, S., Poth, M., Anderson, I., Szdzuj, J., Tobias, C., Macko, S., Kubiesa, P., Staszewski, T. and Fenn, M. (1989). Chemical composition of air, soil and vegetation in forests of the Silesian Beskid Mountains, Poland. Water, Air, and Soil Pollution 116, 141-150.
Capecki, Z. (1969). Zagrożenia lasów sudeckich przez szkodniki na tle szkód spowodowanych przez huragany i okiść [Emergency in Sudety forests by pests on the background of damage caused by hurricanes and snow tufts]. Sylwan, 113(3), 57-64.
Capecki, Z. (1982). Masowe wystąpienie zasnui wysokogórskiej – Cephalcia falleni (Dalm.), (Pamphiliidae, Hymenoptera) w Gorcach [Massy occurrence of Cephalcia falleni (Dalm.) (Pamphiliidae, Hymenoptera) in the Gorce Mts.] Sylwan, 126(4), 41-49.
Capecki, Z. (1989). Rejony zdrowotności lasów sudeckich. Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, ser. A., 688, 3-93.
Capecki, Z. (1993). Stan sanitarny lasów górskich a gradacje szkodników wtórnych [The sanitary state of mountain forests and population outbreaks of secondary pests]. Sylwan, 137(9), 61-68.
Capecki, Z. (1994). Rejony zdrowotności lasów zachodniej części Karpat [Forest health condition regions in western Carpathians]. Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, ser. A., 781, 61-125.
Capecki, Z. (1996). Szkodniki wtórne w karpackich i sudeckich parkach narodowych [Insects invadors in forest of national parks in mountains]. Sylwan, 140(8), 53-62.
Capecki, Z. (1997). Rejony zdrowotności lasów środkowej części Karpat [Regions of differing forest health in the central part of the Carpathians]. Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, ser. A., 840, 83-191.
Capecki, Z. (2002). Wpływ kornika drukarza na stan obecny i przyszłość lasów Gorczańskiego Parku Narodowego [Effect of the spruce bark beetle Ips typographus L. on the present state and the future of the Gorce National Park]. Sylwan, 146(4), 105-110.
Capecki, Z. and Grodzki, W. (1998). Owady jako przyczyny, wskaźniki i następstwa zmian w ekosystemach leśnych Sude-tów Zachodnich. In: J. Sarosiek., J. Štursa, eds. Geoekologiczne problemy Karkonoszy, t. II. Poznań: Acarus, 85-92.
Capecki, Z., Grodzki, W. and Zwoliński, A. (1989). Gradacja wskaźnicy modrzewianeczki Zeiraphera griseana Hb. (Lepidoptera, Tortricidae) w Polsce w latach 1977-1983. Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, ser. A., 689, 95-152.
Capecki, Z. and Starzyk, J.R. (2006). Zagrożenie lasów gorczańskich przez owady roślinożerne. In: W. Różański, ed. Gorczański Park Narodowy. 25 lat ochrony dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Gorców. Poręba Wielka: Gorczański Park Narodowy, 197-203.
Capecki, Z. and Zwoliński, A. (1984). Charakterystyka zagrożenia lasów Karkonoskiego Parku Narodowego [Character of the threat of forest in the Karkonosze National Park]. Sylwan, 128(8), 1-21.
Ceitel, J. and Zientarski, J. (2021). Hodowla lasu wobec wielkopowierzchniowego zamierania świerczyn w Sudetach Zachodnich. Postępy Techniki w Leśnictwie, 152, 18-23.
Christiansen, E. (1989). Bark beetles and air pollution. Meddelelser fra Norsk institutt for skogforskning, 42, 101-107.
Christiansen, E. and Bakke, A. (1988). The spruce bark beetle of Eurasia. In: A.A. Berryman, ed., Dynamics of forest insect populations. Patterns, causes, implications. New York: Plenum Press, 480-505. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-0789-9.
Christiansen, E. and Bakke, A. (1997). Does drought really enhance Ips typographus epidemics? – A Scandinavian perspective. In: J.C. Grégoire, A.M. Liebhold, F.M. Stephen, K.R. Day, S.M. Salom, eds. Proceedings: Integrating cultural tactics into the management of bark beetle and reforestation pests. USDA Forest Service General Technical Report NE-236, 163-171.
Christiansen, E., Waring, R.H. and Berryman, A.A. (1987). Resistance of conifers to bark beetle attack: Searching for general relationships. Forest Ecology and Management, 22, 89-106. https://doi.org/10.1016/0378-1127(87)90098-3.
Chwistek, K. (2001). Dynamics of tree stands in the Gorce National Park (Southern Poland) during the period 1992-1997. Nature Conservation, 58, 17-32.
Cienciala, E., Tumajer, J., Zatloukal, V., Beranová, J., Holá, Š., Hunová, I. and Russ, R. (2017). Recent spruce decline with biotic pathogen infestation as a result of interacting climate, deposition and soil variables. European Journal of Forest Research, 136, 307-317. https://doi.org/10.1007/s10342-017-1032-9.
Emelianov, I., Mallet, J. and Baltensweiler, W. (1995). Genetic differentiation in Zeiraphera diniana (Lepidoptera: Tortricidae, the larch budmoth): polymorphism, host races or sibling species? Heredity, 75, 416-424.
Fink, A.H., Brücher, T., Ermert, V., Krüger, A. and Pinto, J.G. (2009). The European storm Kyrill in January 2007: synoptic evolution, meteorological impacts and some considerations with respect to climate change. Natural Hazards and Earth System Sciences, 9, 405-423. https://doi.org/10.5194/nhess-9-405-2009.
Forster, B. (1998). Storm damages and bark beetle management: how to set priorities. In: W. Grodzki, M. Knížek, B. Forster, eds., Methodology of Forest Insect and Disease Survey in Central Europe. Proceedings from IUFRO WP 7.03.10 Workshop, Ustroń-Jaszowiec (Poland) April 21-24, 1998. Warszawa: Instytut Badawczy Leśnictwa, 161-168.
Gharun, M., Shekhar, A., Xiao, J., Li, X. and Buchmann, N. (2024). Effect of the 2022 summer drought across forest types in Europe. Biogeosciences, 21, 5481-5494. https://doi.org/10.5194/bg-21-5481-2024.
Głowacka, B. and Dudik, W. (1987). Możliwość zwalczania larw zasnui świerkowej (Cephalcia abietis) i zasnui wysoko-górskiej (C. falleni) preparatami benzoylomocznikowymi Dimilin WP 25 i Nomolt SC 15 [Control possibility of larvae of Cephalcia abietis and C. falleni with benzoyl-urea insecticides Dimilin WP 25 and Nomolt SC 15]. Sylwan, 131(11-12), 61-67.
Godzik, S., Szdzuj, J., Staszewski, T. and Lukasik, W. (1996). Air Pollution and Forest Health Studies along a South-North Transect in Poland. USDA Forest Service General Technical Report PSW-GTR-166, 259-265.
Göthlin, E., Schroeder, L.M. and Lindelöw, Ĺ. (2000). Attacks by Ips typographus and Pityogenes chalcographus on windthrown spruces (Picea abies) during the two years following a storm felling. Scandinavian Journal of Forest Research, 15, 542-549. https://doi.org/10.1080/028275800750173492.
Grodzki, W. (1997a). Changes in the occurrence of bark beetles on Norway spruce in a forest decline area in the Sudety Mountains in Poland. In: J.C. Grégoire, A.M. Liebhold, F.M. Stephen, K.R. Day, and S.M. Salom, eds. Proceedings: Integrating cultural tactics into the management of bark beetle and reforestation pests. USDA Forest Service General Technical Report NE-236, 105-111.
Grodzki, W. (1997b). Ocena zagrożenia lasów gór i pogórza w roku 1996 i prognoza na rok 1997. Las Polski, 6, 9-10.
Grodzki, W. (1998a). Bark beetles in the national parks of the Polish mountains. Jubilee Conference “Forests and Forestry Research for the Third Millenium”, Zvolen (Slovakia) 11-14.10.1998, vol. I, 197-202.
Grodzki, W. (1998b). Wybrane objawy stresu w świerczynach Sudetów Zachodnich w aspekcie oddzia¬ ływania czynników abiotycznych i skutków masowego pojawu wskaźnicy modrzewianeczki Zeiraphera griseana Hb. (Lepidoptera: Tortricidae) [Selected stress symptoms in the Norway spruce stands of the Western Sudety mountains in the aspect of the effect of the abiotic factors and the larch bud moth Zeiraphera griseana Hb. (Lepidoptera: Tortricidae) outbreak]. Prace Instytutu Badawczego Leśnictwa, ser. A, 848, 127-155.
Grodzki, W., Kosibowicz, M. and Jachym, M. (1999). Różnorodność biologiczna ekosystemów a problem ochrony lasów górskich [Biological diversity of ecosystems and mountain forest production problems]. Sylwan, 143(3), 21-31.
Grodzki, W. (2006). Threats to mountain Norway spruce stands in the Carpathians from the insect pests. In: W. Grodzki, T. Oszako, eds. Current problems of forest protection in spruce stands under conversion. Warsaw: Forest Research Institute, 71-78.
Grodzki, W. (2007). Spatio-temporal patterns of the Norway spruce decline in the Western Beskidy mountains in Poland. Journal of Forest Science, 53 (Special Issue), 38-44.
Grodzki, W. (2009). Przestrzenne uwarunkowania rozwoju obecnej gradacji kornika drukarza Ips typographus (L.) w Beskidzie Śląskim i Żywieckim [Spatial characteristics of the current Ips typographus (L.) outbreak development in the Beskid Śląski and Żywiecki]. Prace Komisji Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych PAU, 11, 73-82.
Grodzki, W. (2010). The decline of Norway spruce Picea abies (L.) Karst. stands in Beskid Śląski and Żywiecki: theoretical concept and reality. Beskydy, 3(1), 19-26.
Grodzki, W. (2014). Charakterystyka występowania szkodliwych owadów leśnych w obszarze klęski ekologicznej w Górach Izerskich i Karkonoszach w okresie ostatniego 30-lecia. In: R. Knapik, ed., Konferencja Naukowa z okazji 55-lecia Karkonoskiego Parku Narodowego „25 lat po klęsce ekologicznej w Karkonoszach i Górach Izerskich – obawy a rzeczywistość”. Jelenia Góra: Karkonoski Park Narodowy, 205-215.
Grodzki, W. (2018). Zagrożenie lasów górskich i podgórskich. In: Krótkoterminowa prognoza występowania ważniejszych szkodników i chorób infekcyjnych drzew leśnych w Polsce w 2018 roku. Sękocin Stary: Instytut Badawczy Leśnictwa, Analizy i Raporty, 30, 74-85.
Grodzki, W. (2021). Do pheromone trapping always reflect Ips typographus (L.) population level? A study from the Tatra National Park in Poland. Folia Forestalia Polonica series A – Forestry, 63(1), 36-47. https://doi.org/10.2478/ffp-2021-0004.
Grodzki, W. and Gąsienica Fronek, W. (2017a). Occurrence of Ips typographus (L.) after wind damage in the Kościeliska Valley of the Tatra National Park. Forest Research Papers, 78(2), 113-119. https://doi.org/10.1515-frp-2017-0012-en.
Grodzki, W. and Gąsienica Fronek, W. (2017b). Reproduction abilities of Ips typographus (L.) (Coleoptera: Curculionidae, Scolytinae) in the stands damaged by the wind in 2013 in the Kościeliska Valley (Tatra National Park). Folia Forestalia Polonica, series A – Forestry, 59(4), 259-264. https://doi.org/10.1515/ffp-2017-0027.
Grodzki, W. and Gąsienica Fronek, W. (2018). Wpływ postępowania ochronnego na występowanie kornika drukarza Ips typographus (L.) w Dolinie Kościeliskiej w Tatrzańskim Parku Narodowym [Effect of forest protection strategy on the occurrence of the spruce bark beetle Ips typographus (L.) in the Kościeliska Valley in the Tatra National Park]. Sylwan, 162(8), 628-637. https://doi.org/10.26202/sylwan.2018032
Grodzki, W. and Gąsienica Fronek, W. (2019). The European spruce bark beetle Ips typographus (L.) in wind-damaged stands of the eastern part of the Tatra National Park – the population dynamics pattern remains constant. Folia Forestalia Polonica Series A – Forestry, 61(3), 176-183. https://doi.org/10.2478/ffp-2019-0017.
Grodzki, W. and Guzik, M. (2009). Wiatro- i śniegołomy oraz gradacje kornika drukarza w Tatrzańskim Parku Naro-dowym na przestrzeni ostatnich 100 lat. Próba charakterystyki przestrzennej. In: M. Guzik, ed. Długookresowe zmiany w przyrodzie i użytkowaniu TPN. Zakopane: Wydawnictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego, 33-46.
Grodzki, W., Jakuš, R. and Gazda, M. (2003). Patterns of bark beetle occurrence in Norway spruce stands of national parks in Tatra Mts. in Poland and Slovakia. Anzeiger für Schädlingskunde / Journal of Pest Science, 76(3), 78-82. https://doi.org/10.1046/j.1439-0280.2003.03018.x.
Grodzki, W., Jakuš, R., Lajzová, E., Sitková, Z., Mączka, T. and Škvarenina, J. (2006a). Effects of intensive versus no management strategies during an outbreak of the bark beetle Ips typographus (L.) (Col.: Curculionidae, Scolytinae) in the Tatra Mts. in Poland and Slovakia. Annals of Forest Science, 63, 55-61. https://doi.org/10.1051/forest:2005097.
Grodzki, W., Loch, J. and Armatys, P. (2006b). Występowanie kornika drukarza Ips typographus L. w uszkodzonych przez wiatr drzewostanach świerkowych masywu Kudłonia w Gorczańskim Parku Narodowym [Occurrence of Ips typographus L. in wind-damaged Norway spruce stands of Kudłoń massif in the Gorce National Park]. Ochrona Beskidów Zachodnich, 1, 125-137.
Grodzki, W., McManus, M., Knížek, M., Meshkova, V., Mihalciuc, V., Novotny, J., Turčani, M. and Slobodyan, Y. (2004). Occurrence of spruce bark beetles in forest stands at different levels of air pollution stress. Environmental Pollution, 130/1, 73-83. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2003.10.022.
Grodzki, W. and Michalski, J. (2013). Historia gradacji kornika drukarza. In: W. Grodzki, ed. Kornik drukarz Ips typographus (L.) i jego rola w ekosystemach leśnych. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 109-126.
Grodzki, W., Starzyk, J.R. and Kosibowicz, M. (2006c). Wiatrołomy i owady kambiofagiczne, a problemy ochrony drzewo-stanów świerkowych w Tatrzańskim Parku Narodowym [Windthrowns and bark beetles, and the problems of the protection of Norway spruce stands in the Tatra National Park]. In: Z. Mirek, B. Godzik, eds., Przyroda Tatrzań-skiego Parku Narodowego a Człowiek. Tom II – Nauki biologiczne., Zakopane – Kraków: Tatrzański Park Narodowy – Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi, 115-124.
Grodzki, W., Turčáni, M., Jakuš, R., Hlásny, T., Raši, R. and McManus, M.L. (2010). Bark beetles in the Tatra Mountains. International research 1998-2005 – an overview. Folia Forestalia Polonica Series A – Forestry, 52(2), 114-130.
Grünwald, M. (1986). Ecological segregation of bark beetles (Coleoptera, Scolytidae) of spruce. Journal of Applied Entomology, 101, 176-187. https://doi.org/10.1111/j.1439-0418.1986.tb00846.x.
Hlásny, T., König, L., Krokene, P., Lindner, M., Montagné-Huck, C., Müller, J., Qin, H., Raffa, K.F., Schelhaas, M.-J., Svoboda, M., Viiri, H. and Seidl, R. (2021). Bark beetle outbreaks in Europe: state of knowledge and ways forward for management. Current Forestry Reports, 7, 138-165. https://doi.org/10.1007/s40725-021-00142-x
Hlásny, T., Modlinger, R., Gohli, J., Seidl, R., Krokene, P., Bernardinelli, I., Blaser, S., Brazaitis, G., Brazaityte·, G., Brockerhoff, E.G., Csóka, G., Dobor, L., de Groot, M., Duduman, M-L., Faccoli, M., Georgieva, M., Georgiev, G., Grodzki, W., Hartmann, H., Hirka, A., Hoch, G., Jabłoński, T., Jactel, H., Jonsell, M., Kolđek, M., Melin, M., Milanović, S., Neţoiu, C., Nieberg, M., Řkland, B., Pernek, M., Perunová, M., Schafstal, N., Schroeder, M., Steyrer, G., Vakula, J., Wohlgemuth, T., Ylioja, T. and Liebhold, A. (2025). Divergent trends in insect disturbance across temperate European forests. Global Change Biology, 31, e70580. http://dx.doi.org/10.1111/gcb.70580.
Hlásny, T. and Sitková, Z., eds. (2010). Spruce forests decline in the Beskids. Zvolen – Prague: National Forest Centre, Forest Research Institute – Czech University of Life Sciences, Forestry and Game Management Research Institute Jíloviště-Strnady, 184 pp.
Holuša, J. (2004). Health condition of Norway spruce Picea abies (L.) Karst. stands in the Beskid Mts. Dendrobiology, 51, 11-15.
Honowski, J. and Huflejt, T. (1988). O występowaniu zasnui wysokogórskiej, Cephalcia falleni (Dalm.) (Hymenoptera, Pamphiliidae), w Gorczańskim Parku Narodowym [Occurrence of Cephalcia falleni (Dalm.) (Hymenoptera, Pamphiliidae) in the Gorce National Park]. Polskie Pismo Entomologiczne, 58, 433-445.
Ionita, M., Tallaksen, L.M., Kingston, D.G., Stagge, J.H., Laaha, G., Van Lanen, H.A.J., Scholz, P., Chelcea, S.M. and Haslinger, K. (2017). The European 2015 drought from a climatological perspective. Hydrology and Earth System Sciences, 21, 1397-1419. https://doi.org/10.5194/hess-21-1397-2017.
Jachym, M. (2007). Web-spinning sawflies of the genus Cephalcia Panzer (Hymenoptera, Pamphiliidae) in the Picea abies forests of the Beskidy Mountains (Poland). Journal of Forest Science, 53 (Special Issue), 63-68.
Jadczyk, P. (1995). Przyczyny zniszczenia lasów w Górach Izerskich i Karkonoszach. Część III. Szkodniki lasów i upraw leśnych [Causes of forest decline in Izerskie Mountains and Karkonosze Mountains part III. Pests of forests and forest plantings]. Sylwan, 139(2), 63-67.
Jasica, T. (1985). Zasnuja wysokogórska w Beskidzie Sądeckim. Las Polski, 5, 9-10.
Jurek, E., Olszowska, G. and Olszowski, J. (1983). Zamieranie drzewostanów świerkowych w rejonie Gór Izerskich [Dying of spruce stands in the region of Izerskie Mountains]. Sylwan, 127(9-10), 13-20.
Kausrud, K., Řkland, B., Skarpaas, O., Grégoire, J.-C., Erbilgin, N. and Stenseth, N.C. (2012). Population dynamics in changing environments: the case of an eruptive forest pest species. Biological Reviews, 87, 34-51. https://doi.org/10.1111/j.1469-185X.2011.00183.x
Kurzeja, M. (2026). Z historii ochrony przyrody w Gorcach. https://gpn.gov.pl/z-historii-ochrony-przyrody-w-gorcach [accessed: 6.02.2026].
Lech, P. and Żółciak, A. (2006). Uwarunkowania występowania opieńkowej zgnilizny korzeni w lasach Beskidu Żywieckiego [Conditions of Armillaria root rot occurrence in the forests of the Beskid Żywiecki mountains]. Leśne Prace Badawcze, 2, 33-49.
Lindelöw, Ĺ. and Schroeder, L.M. (2001). Attack dynamic of the spruce bark beetle (Ips typographus L.) within and outside unmanaged and managed spruce stands after a stormfelling. In: M. Knížek et al., eds., Proceedings from Methodology of Forest Insect and Disease Survey in Central Europe. IUFRO, Buşteni, Romania, 68-71.
Loch, J. (2002). Świerczyny górnoreglowe Gorczańskiego Parku Narodowego – stan zachowania i dynamika zmian [The subalpine spruce forest of the Gorce National Park – the naturalness state and dynamics]. Problemy Zagospodarowania Ziem Górskich, 48, 185-193.
Małek, S., Barszcz, J. and Majsterkiewicz, K. (2012). Changes in the threat of spruce stand disintegration in the Beskid Śląski and Żywiecki Mts. in the years 2007-2010. Journal of Forest Science, 58(12), 519-529. https://doi.org/10.17221/87/2011-JFS.
Manion, P.D. (1981). Tree disease concepts. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. 399 pp.
Marini, L., Ayres, M., Battisti, A. and Faccoli, M. (2012). Climate affects severity and altitudinal distribution of outbreaks in an eruptive bark beetle. Climatic Change, 115(2), 327-341. https://doi.org/10.1007/s10584-012-0463-z.
Marini, L., Řkland, B., Jönsson, A.M., Bentz, B., Carroll, A., Forster, B., Grégoire, J.-C., Hurling, R., Nageleisen, L.M., Netherer, S., Ravn, H.P., Weed, A. and Schroeder, M. (2017). Climate drivers of bark beetle outbreak dynamics in Norway spruce forests. Ecography, 40, 1426-1435, https://doi.org/10.1111/ecog.02769.
Mazurski, K.R. (2008). Destruction of forests in the Sudetes – thirty years later. In: Výroční konference ČGS, Liberec 25-29.08.2008, 30-41.
Mezei, P., Blaženec, M., Grodzki, W., Škvarenina, J. and Jakuš, R. (2017). Influence of different forest protection strategies on spruce tree mortality during a bark beetle outbreak. Annals of Forest Science, 74, 65. https//doi.org/10.1007/s13595-017-0663-9.
Mezei, P., Grodzki, W., Blaženec, M. and Jakuš, R. (2014a). Factors influencing the wind-bark beetles’ disturbance system in the course of an Ips typographus outbreak in the Tatra Mountains. Forest Ecology and Management, 312, 67-77. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2013.10.020.
Mezei, P., Grodzki, W., Blaženec, M., Škvarenina, J., Brandýsová, V. and Jakuš, R. (2014b). Host and site factors affecting tree mortality caused by the spruce bark beetle (Ips typographus) in mountainous conditions. Forest Ecology and Management, 331, 196-207. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2014.07.031.
Michalski, J. (1998). Gradacje kornikowe w ostatnim 50-leciu w drzewostanach świerkowych Polski. In: A. Boratyński, W. Bugała, eds. Biologia świerka pospolitego. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 468-508.
Mirek, Z. and Piękoś-Mirkowa, H. (1992). Flora and vegetation of the Polish Tatra Mountains. Mountain Research and Development, 12, 147-173. https://doi.org/10.2307/3673788.
Netherer, S. and Nopp-Mayr, U. (2005). Predisposition assessment systems (PAS) as supportive tools in forest management-rating of site and stand-related hazards of bark beetle infestation in the High Tatra Mountains as an example for system application and verification. Forest Ecology and Management, 207, 99-107. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2004.10.020.
Netherer, S., Panassiti, B., Pennerstorfer, J. and Matthews, B. (2019) Acute drought is an important driver of bark beetle infestation in Austrian Norway spruce stands. Frontiers in Forests and Global Change, 2:39. https://doi.org/10.3389/ffgc.2019.00039.
Neuvonen, S. and Virtanen, T. (2015). Abiotic factors, climatic variability and forest insect pests. In: C. Björkman, P. Niemelä, eds. Climate Change and Insect Pests. Wallingford, Oxfordshire: CAB International, 154-172. https://doi.org/10.1079/9781780643786.0202.
Řkland, B., Netherer, S. and Marini, L. (2015). The Eurasian spruce bark beetle: The role of climate. In: C. Björkman, P. Niemelä, eds. Climate Change and Insect Pests. Wallingford, Oxfordshire: CAB International, 202-219. https://doi.org/10.1079/9781780643786.0202.
Pawlik, Ł. (2012). Zniszczenia w lasach sudeckich pod wpływem orkanu Cyryl [Forest damage in the Sudety Mts. caused by the Kyrill storm]. Przegląd Geograficzny, 84(1), 53-75. http://dx.doi.org/10.7163/PrzG.2012.1.3.
Pelech, O. and Teťák, F. (2022). Brief description of geology of western Carpathians. 21st Slovak-Czech-Polish Palaeontological Conference May 23-25, 2022, Field Trip Guide and Abstracts Book. State Geological Institute of Dionýz Štúr, 34-51.
Pietruńko, G. (2004). Analiza zmian przestrzennych w nadleśnictwach Sudetów Zachodnich w oparciu o wyniki prze-prowadzonych prac urządzeniowych. Postępy Techniki w Leśnictwie, 89, 22-28.
Pilawa, J., Zwoliński, A. and Zimny, J. (1979). Wskaźnica modrzewianeczka (Zeiraphera griseana Hb.) – nowy szkodnik świerczyn górskich w Polsce [Zeiraphera griseana Hb. – new pest of montane spruce stands in Poland]. Sylwan, 123(12), 35-45.
Rouault, G., Candau, J.N., Lieutier, F., Nageleisen, L.-M., Martin, J.-C. and Warzée, N. (2006). Effects of drought and heat on forest insect populations in relation to the 2003 drought in Western Europe. Annals of Forest Science, 63, 613-624. https://doi.org/10.1051/forest:2006044.
Rozporządzenie (1954). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. w sprawie utworzenia Tatrzań-skiego Parku Narodowego. Dz.U. 1955 nr 4 poz. 23.
Rozporządzenie (2021). Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 23 grudnia 2021 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Gorczańskiego Parku Narodowego. Dz.U. 2022 poz. 579.
Różycka, M. and Migoń, P. (2017). Tectonic geomorphology of the Sudetes mountains (Central Europe) – a review and re-appraisal. Annales Societatis Geologorum Poloniae, 87, 275-300. https://doi.org/10.14241/asgp.2017.016
Schelhaas, M.J., Nabuurs, G.J. and Schuck, A. (2003). Natural disturbances in the European forests in the 19th and 20th centuries. Global Change Biology, 9, 1620-1633. https://doi.org/10.1046/j.1529-8817.2003.00684.x
Schlyter, F. and Anderbrant, O. (1993). Competition and niche separation between two bark beetles: existence and mechanisms. Oikos, 68, 437-447. https://doi.org/10.2307/3544911.
Schroeder, L.M. and Lindelöw, Ĺ. (2002). Attacks on living spruce trees by the bark beetle Ips typographus (Col. Scolytidae) following a storm-felling: a comparison between stands with and without removal of wind-felled trees. Agricultural and Forest Entomology, 4, 47-56. https://doi.org/10.1046/j.1461-9563.2002.00122.x.
Sierota, Z. and Grodzki, W. (2020). Picea abies-Armillaria-Ips: A strategy or coincidence? Forests, 11, 1023. https://doi.org/10.3390/f11091023.
Skuhravý, V. (2002). Lýkožrout smrkový (Ips typographus L.) a jeho kalamity. Praha: Agrospoj, 196 pp.
Sproull, G., Adamus, M., Bukowski, M., Krzyżanowski, T., Szewczyk, J., Statwick, J. and Szwagrzyk, J. (2015). Tree and stand-level patterns and predictors of Norway spruce mortality caused by bark beetle infestation in the Tatra Mountains. Forest Ecology and Management, 354, 261-271. http://dx.doi.org/10.1016/j.foreco.2015.06.006.
Sproull, G., Bukowski, M., McNutt, N., Zwijacz-Kozica, T. and Szwagrzyk, J. (2017). Landscape-level spruce mortality patterns and topographic forecasters of bark beetle outbreaks in managed and unmanaged forests of the Tatra Mountains. Polish Journal of Ecology, 65, 24-37. https://doi/org/10.3161/15052249PJE2017.65.1.003
Starzyk, J.R., Grodzki, W. and Capecki, Z. (2005). Występowanie kornika drukarza Ips typographus (L.) w lasach zago-spodarowanych i objętych statusem ochronnym w Gorcach [Occurrence of the bark beetle Ips typographus (L.) in the managed and protected forests in the Gorce Mts.]. Leśne Prace Badawcze, 1, 7-30.
Starzyk, J.R., Grodzki, W. and Capecki, Z. (2006). Occurrence of the bark beetle Ips typographus (L.) in the managed and protected forests in the Gorce Mts (southern Poland). In: A. Kolk, ed. Insect outbreaks in managed and unmanaged forests. Warsaw: Forest Research Institute, 7-16.
Szabla, K. (2013). Praktyczna realizacja strategii ograniczania liczebności kornika drukarza na przykładzie świerczyn Beskidu Śląskiego i Żywieckiego w latach 2007-2010. In: W. Grodzki, ed. Kornik drukarz Ips typographus (L.) i jego rola w ekosystemach leśnych. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 161-177.
Ustawa (2004). Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Dz. U. 2004 Nr 92 poz. 880.
Vakula, J., Zúbrik, M., Galko, J., Gubka, A., Kunca, A., Nikolov, C. and Bošeľa, M. (2015). Influence of selected factors on bark beetle outbreak dynamics in the Western Carpathians. Lesnícky časopis – Forestry Journal, 61, 149-156. https://doi.org/10.1515/forj-2015-0023.
Vanická, H., Holuša, J., Resnerová, K., Ferenčík, J., Potterf, M., Véle, A. and Grodzki, W. (2020). Interventions have limited effects on the population dynamics of Ips typographus and its natural enemies in the Western Carpathians (Central Europe). Forest Ecology and Management, 470-471, 118209. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2020.118209.
Wermelinger, B. (2004). Ecology and management of the spruce bark beetle Ips typographus – A review of recent research. Forest Ecology and Management, 202, 1-3, 67-82. https://doi.org/ 10. 1016/j. foreco.2004. 07. 018.
Wichmann, L. and Ravn, H.P. (2001). The spread of Ips typographus (L.) (Coleoptera, Scolytidae) attacks following heavy windthrow in Denmark, analysed using GIS. Forest Ecology and Management, 148, 31-39. https://doi.org/10.1016/S0378-1127(00)00477-1.
Zielony, R. and Kliczkowska, A. (2012). Regionalizacja przyrodniczo-leśna Polski 2010. Warszawa: Centrum Informa-cyjne Lasów Państwowych, 356 pp.
Żółciak, A., Lech, P., Małecka, M. and Sierota, Z. (2009). Opieńkowa zgnilizna korzeni a stan zdrowotny drzewostanów świerkowych w Beskidach [Armillaria sp. root rot and the health condition of Norway spruce stands in the Beskids]. Prace Komisji Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych PAU, 11, 61-72.