Article

Ocena obecnego stanu występowania, zagrożeń i ochrony pniarka lekarskiego Fomitopsis officinalis (Vill.: Fr.) Bond. & Sing. w Polsce
Assessment of the present state of occurrence, threats and protection of Fomitopsis officinalis (Vill.: Fr.) Bond. & Sing. in Poland
JACEK PIĘTKA, ANDRZEJ SZCZEPKOWSKI
Sylwan 155 (1):31-45, 2011
DOI: https://doi.org/10.26202/sylwan.2010060
Available online: 2011-01-29
Open Access (CC-BY)
Fomitopsis officinalis • fungi protection • distribution • Poland

Abstract
The Fomitopsis officinalis is the fungus remaining under strict protection since 1983. It is on the Red List of threatened fungi in Poland in the category of species endangered by extinction (E). It is also in the group of 33 threatened species proposed to be embraced by species protection at European level. All the existing localities of this species in Poland are in the area of its historical occurrence in the territory of the Świętokrzyskie and Mazowieckie provinces. In 2010, the presence of F. officinalis was detected in four seed trees in the managed larch forests in the neighbourhood of the ‘Ciechostowice’ Reserve (Skarżysko Forest District). Moreover, a new tree with fruiting bodies was found in each of the ‘Ciechostowice’ and ‘Modrzewina’ reserves. Recent data show that the fungus has infested 31 trees or parts of trees (trees with visible or just disappeared fruiting bodies). There is still a need to protect habitats and populations of F. officinalis using the passive and active protection methods.

Literature
Babiarz A. 2007. Historyczne i współczesne stanowiska pniarka lekarskiego (Fomitopsis officinalis) w lasach Nadleśnictwa Suchedniów. Katedra Ochrony lasu i Ekologii, SGGW w Warszawie. Maszynopis pracy inżynierskiej.
Barański S. 1963.
Modrzew polski i cis w lasach bliżyńskich. Ochrona Przyrody 29: 121-140.
Bill J. J. 1860.
Najważniejsze grzyby jadalne i jadowite. Wyjaśnienie do Tablic ściennych szkolnych, wykonanych według natury w barwnych odciskach przez Antoniego Hartingera. Wiedeń.
Blanchette R. A., Compton B. D., Turner N. J., Gilbertson R. L. 1992.
Nineteenth century shaman grave guardians are carved Fomitopsis officinalis sporophores. Mycologia 84 (1): 119-124.
Błoński F. 1899.
W sprawie żagwi modrzewiowej w Polsce. Wszechświat 29: 461-463.
Bondarcev A. S. 1953.
Trutovye griby evropejskoj časti SSSR i Kavkaza. Izdatel’stvo Akademii Nauk SSSR, Moskva-Leningrad.
Borzini G. 1941.
Primo contributo alla studio delle possibilita di una coltivazione artificiale del „Fomes officinalis” (Will.) Fr. Boll. staz. patol. vegetale, 21: 221-234.
Boyce J. S. 1961.
Forest Pathology. McGraw-Hill Book Company, New York-Toronto-Londyn.
Browne F. G. 1968.
Pests and disease of forest plantation trees. Clarendon Press, Oxford.
Butin H. 1995.
Tree diseases and disorders. Oxford University Press, Oxford.
Chlebicki A. 2001.
Agaryk modrzewiowy. Wszechświat 102 (7-9): 213-215.
Chlebicki A., Łuszczyński J. 2002.
Fomitopsis officinalis (Vill.: Fr.) Bondartsev & Singer. W: Wojewoda W. [red.]. Atlas of the geographical distribution of fungi in Poland. W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków. 2: 61-67.
Chylarecki H. 2000.
Modrzewie w Polsce. Dynamika wzrostu, rozwój i ekologia wybranych gatunków i ras. Bogucki Wydawnictwo Naukowe S.C., Warszawa.
Dahlberg A., Croneborg H. 2006.
The 33 threatened fungi in Europe. Council of Europe Publishing, Strasbourg.
Domañski S., Orłoś H., Skirgiełło A. 1967.
Grzyby III. Podstawczaki, Bezblaszkowe, Żagwiowate II, Szczeciniakowate II, Lakownicowate, Bondarcewowate, Boletkowate, Ozorkowate. PWN, Warszawa.
Dominik T. 1957.
Huby. PZWS, Warszawa.
Fedorov N. I. 1987.
Lesnaja fitopatologija. Izdatel’stvo Vyšéjšaja škola, Minsk.
Kinelska J., Roślik D. 1959.
Grzyby wyższe zebrane w 1955 r. w rezerwacie modrzewiowym w Małej Wsi. Monographiae Botanicae 8: 143-151.
Kirk P. M., Cannon P. F., Minter D. W., Stalpers J. A. 2008.
Dictionary of the Fungi. 10th ed. CAB International, Wallingford.
Kluk J. K. 1808.
Dykcyonarz Roślinny. T. 2, Drukarnia Xięży Piarów, Warszawa.
Knopf A. 1984.
Field guide to North American Mushrooms. Audubon Society, New York.
Konev G. I. 1972.
Gribnye bolezni kedra sibirskogo. Lesnoe Chozjajstvo 9: 67.
Kotlaba F. 1984.
Zemepisne rozšiřeni a ekologie chorošu (Polyporales s. l.) v Československu. Academia Praha.
Kozłowski W. 1846.
Słownik leśny, bartny, bursztyniarski i orylski. Drukarnia S. Orgelbranda, Warszawa.
Krzos P. 1996.
Najstarszy rezerwat modrzewia polskiego na Chełmowej Górze ma 75 lat. Las Polski, 17: 4-5.
Łuszczyński J. 2000.
Grzyby wielkoowocnikowe. W: Cieśliński S., Kowalkowski A. [red.]. Świętokrzyski Park Narodowy. Przyroda, Gospodarka, Kultura. Bodzentyn-Kraków. 267-277.
Łuszczyński J. 2002.
Preliminary red list of Basidiomycetes in the Góry Świętokrzyskie Mts (Poland). Polish Botanical Journal 47 (2): 183-193.
Łuszczyński J. 2004.
Nowe stanowisko pniarka lekarskiego Fomitopsis officinalis w Górach Świętokrzyskich. Chrońmy Przyr. Ojcz. 60 (5): 89-90.
Łuszczyński J. 2007.
Diversity of Basidiomycetes in various ecosystems of the Góry Świętokrzyskie Mts. Mon. Bot. 97: 1-218
Marchand A. 1975.
Champignons du nord et du midi. Bolétales et Aphyllophorales. Hachette, Perpignan.
Miłobędzki J. 1899.
W sprawie huby modrzewiowej (Polyporus officinalis, Fries.). Wszechświat 18 (41): 652-653.
Molitoris H. P. 1994.
Mushrooms in Medicine. Folia Microbiol. 39 (2): 91-98.
Muszyński J. 1954.
Ziołolecznictwo i leki roślinne (Fitoterapia). PZWL, Warszawa.
Orłoś H. 1957.
Chrońmy od zagłady rzadkie gatunki grzybów. Przyroda Polska (5-6): 4-5.
Pacyniak C. 1992.
Najstarsze drzewa w Polsce. Wydawnictwo PTTK „Kraj”, Warszawa.
Piętka J. 2004.
Rozwój grzybni Fomitopsis officinalis na podłożach organicznych oraz drewnie modrzewiowym w warunkach laboratoryjnych. Sylwan 148 (9): 34-42.
Piętka J. 2006. Efekt biotyczny pomiędzy grzybami zasiedlającymi drewno modrzewiowe a pniarkiem modrzewiowym (Fomitopsis officinalis). Sylwan 150 (3): 11-16.
Piętka J., Grzywacz A. 2005. In situ inoculation of larch with the threatened wood-decay fungus Fomitopsis officinalis (Basidiomycota) - experimental studies. Polish Botanical Journal 50 (2): 225-231.
Piętka J., Szczepkowski A. 2004. Localities of Fomitopsis officinalis in Poland. Acta Mycologica 39 (1): 33-45.
Plan ochrony rezerwatu „Ciechostowice” na okres 1998-2017. 1998.
Plan ochrony rezerwatu „Modrzewie” na okres 1998-2017. 1998.
Podlaski R. 2001.
Przestrzenny rozkład żywotności wybranych gatunków drzew na Chełmowej Górze w Świętokrzyskim Parku Narodowym. Sylwan 145 (10): 93-101.
Rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 kwietnia 1983 r. w sprawie gatunkowej ochrony roślin. 1983. Dz. U. z dnia 20 maja 1983 r., nr 27, poz. 134.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną. 2004. Dz. U. 04.168.1765 z dnia 28 lipca 2004 r.
Russell T., Cutler C., Walters M. 2004. The Illustrated Encyclopedia of Trees of the World. Anness Publishing Limited, U.K.
Ryvarden L., Gilbertson R. L. 1993. European Polypores 1. Abartiporus - Lindtneria. Fungiflora, Oslo.
Rzączyński G. 1721. Historia naturalis curiosa Regni Poloniae. Magni Ducatus Lithuaniae, annexarumque; provinciarum Sandomiriae in tractus XX divisa, Typis Collegii Soc. Jesu, Sandomiriae.
Rządkowski L., Sabiniewicz S. 1936. Encyklopedja farmaceutyczna. t. 1, Poznań.
Schwenkfeld K. 1600 (1601). Stirpium & fossilium Silesiae Catalogus. In quo praeter etymon, natales, tempus; Natura & vires cum varijs experimentis assignantur: Conncinatus per Casparum Schwenckfelt. Lipsiae, Impensis Davidis Alberti.
Semenkova I. G., Sokolova É. S. 1992. Lesnaja fitopatologija. Ékologija, Moskva.
Semerdžieva M., Veselský J. 1986. Léčivé houby dřive a nyni. Academia, Praha.
Skirgiełło A. 1959. Notatki mikologiczne z okolic Krościenka nad Dunajcem. Monogr. Bot. 8: 229-235.
Stecki K. 1953. Drzewoznawstwo. Część pierwsza. Paprotniki i Nagozalążkowe. PWN, Poznań.
Surmiński J. 1986. Właściwości techniczne i możliwości użytkowania drewna modrzewia. W: Białobok S. [red.]. Modrzewie. PWN, Warszawa-Poznań.
Symonides E. 2008. Ochrona przyrody. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Szwed J. 1994. Dlaczego tak mało modrzewia mamy w naszych lasach? Las Polski 8: 4-5.
Tumiłowicz J. 1955. Modrzew polski w powiecie grójeckim. Rocz. Sek. Dendrol. PTB 10: 209-220.
Vanin S. I. 1955. Lesnaja fitopatologija. Goslesbumizdat, Moskva-Leningrad.
Wojewoda W. 1990. Pierwsza czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych (Macromycetes) zagrożonych w polskich Karpatach. Studia Ośr. Dokument. Fizjogr. PAN Oddz. Kraków 18: 239-261.
Wojewoda W. 1999. Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych Górnego Śląska. Centr. Dziedz. Przyr. Górn. Śląska. Raporty i Opinie 4: 8-51.
Wojewoda W., Ławrynowicz M. 1986. Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych zagrożonych w Polsce. W: Zarzycki K., Wojewoda W. [red.]. Lista roślin zagrożonych w Polsce. PWN, Warszawa. 45-82.
Wojewoda W., Ławrynowicz M. 1992. Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych zagrożonych w Polsce. W: Zarzycki K., Wojewoda W., Heinrich Z. [red.]. Lista roślin zagrożonych w Polsce. Instytut Botaniki im. W. Szafera, PAN, Kraków. 27-56.
Wojewoda W., Ławrynowicz M. 2006. Red list of the macrofungi in Poland. Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych w Polsce. W: Mirek Z., Zarzycki K., Wojewoda W., Szeląg Z. [red.]. Red list of plants and fungi in Poland. 3rd ed. W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków. 53-70.
Zalewski A. 1886. Zapiski roślinne z Królestwa Polskiego i Karpat. Spraw. Kom. Fizjogr. AU. 20: 171-190.
Zaręba R. 1965. Wprowadzanie modrzewia polskiego (Larix polonica Rac.) w lasach skarbowych Królestwa Polskiego w połowie XIX w. Sylwan 109 (6): 69-75.
Zaręba R. 1991. Rezerwaty modrzewiowe. Pochodzenie, aktualny stan i widoki na przyszłość (2). Las Polski 19-20: 18-20.
Zarządzenie nr 11 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 14 lutego 1995 roku.
Zarządzenie nr 11A Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 11 maja 1999 roku.
Zielony Z. [red.]. 2006.
Modrzewina. Przyroda i historia. Multi-Color, Warszawa-Grójec.
Žuravlev I. I., Krangauz R. A., Jakovlev V. G. 1974. Bolezni lesnych derev’ev i kustarnikov. Izdatel’stvo Lesnaja promyšlennost’, Moskva.